اجرت المثل ایام زوجیت و رویه در محاکم

اجرت المثل ایام زوجیت و رویه در محاکم
وکیل راین

اجرت المثل

اگر در سایت وکیل راین به دنبال دریافت اجرت المثل هستید یا می‌خواهید بدانید مراحل مطالبه اجرت المثل در دادگاه چگونه است، این مقاله جامع، راهنمای کامل شما خواهد بود! اجرت المثل یکی از مفاهیم کلیدی و پرکاربرد در حقوق خانواده، حقوق کار، و حقوق تجارت در ایران است. ناآگاهی بسیاری از افراد از قوانین مربوط به آن، باعث می‌شود که از حقوق قانونی خود محروم بمانند. در این مقاله، به زبان ساده و با مثال‌های کاربردی، به شما توضیح می‌دهیم که اجرت المثل چیست، نحوه محاسبه اجرت المثل چگونه است، دادگاه صالح برای مطالبه اجرت المثل کدام است، و چه مراحلی را برای پیگیری اجرت المثل باید طی کنید. همچنین با بررسی مواد قانونی مرتبط با اجرت المثل و پاسخ به سوالات متداول اجرت المثل، اطلاعات کاملی در اختیارتان قرار می‌دهیم تا بتوانید با آگاهی کامل از حقوق خود دفاع کنید.

شما میتوانید از بهترین وکلای پایه یک دادگستری در این مورد مشاوره بگیرید

اجرت‌المثل به معنای دستمزدی است که زن بابت کارهایی که در طول زندگی مشترک و بدون قصد تبرع (رایگان) انجام داده است، می‌تواند از همسرش مطالبه کند. طبق قوانین جمهوری اسلامی ایران، این اجرت برای کارهایی در نظر گرفته می‌شود که از لحاظ عرفی جزو وظایف زن نبوده ولی او در دوران زندگی مشترک به انجام آن‌ها پرداخته است.

برای مثال، اگر زنی در طول زندگی مشترک در کارهای خانه مانند نظافت، پخت و پز و مراقبت از فرزندان نقش فعالی داشته باشد و این امور جزو وظایف قراردادی و عرفی او نباشند، می‌تواند با درخواست از دادگاه، مطالبه اجرت‌المثل کند. اجرت‌المثل بیشتر در زمان طلاق و جدایی زوجین مطرح می‌شود و دادگاه با در نظر گرفتن عواملی مانند مدت زندگی مشترک، نوع و میزان کارهایی که زن انجام داده، این دستمزد را محاسبه و حکم به پرداخت آن می‌دهد.

نمونه فرم دادخواست اجرت المثل ایام زوجیت

ریاست محترم دادگاه خانواده ؛

با سلام ؛

اینجانب به موجب سند عقدنامه شماره…………………….. به تاریخ…………………….. به عقد دائم آقای……………………..در امده ام و از زمان شروع زندگی مشترک به تاریخ……………………………….. تا حال حاضر به دستور ایشان و بدون قصد تبرع، کلیه امور خانه داری اعم از آشپزی، نظافت و نگهداری و تربیت فرزندان که به لحاظ شرعی و قانونی وظیفه اینجانب نبوده است را به انجام رسانده ام ؛ اما تا کنون هیچ گونه مزدی بابت انجام این امور دریافت نکرده ام. حال از دادگاه محترم تقاضا دارم که مستند به مواد 336 قانون مدنی و ماده 29 قانون حمایت خانواده و با ارجاع امر به کارشناسی مبلغ اجرت المثل ایام زوجیت اینجانب تعیین و حکم به پرداخت آن توسط خوانده به علاوه جمیع هزینه های دادرسی از جمله هزینه کارشناسی صادر گردد.

در قوانين مربوط به روابط ميان همسران، تنها حقي كه به شكلي انحصاري و ويژه براي مردان در نظر گرفته شده حق طلاق و حق رياست بر خانواده است. اين دو موضوع بارها سبب اعتراض زناني مي‌شود كه با استناد به اين دو حق، دين اسلام را ديني معرفي مي‌كنند كه توجه چنداني به حق و حقوق زنان ندارد؛ اما كافي است به جزييات ديگر قوانين و شرع مراجعه كنيم تا دريابيم در دين اسلام تا چه اندازه توجه ويژه‌اي به حقوق زنان شده است.

يكي از حقوق ويژه اسلام براي زنان اين است كه هيچ مردي نمي‌تواند تا وقتي تمامي حق و حقوق همسرش را پرداخت نكرده او را طلاق دهد. نكته جالب توجه اين است كه هرچه تعداد سال هاي زندگي مشترك بيشتر باشد اين حقوق نيز افزايش مي‌يابد و به همين دليل بسياري از مرداني كه از روي هوي و هوس و بي‌هيچ دليل منطقي قصد طلاق دادن همسر خود را دارند، از اين مساله منصرف مي‌شوند.

اجرت‌المثل نيز يكي از همان حقوق ويژه اي است كه شرع و قانون براي زنان در نظر گرفته است.  اجرت‌المثل يك بحث شرعي است. در شرع مقدس اسلام زن وظايف خاصي در زندگي زناشويي دارد كه توسط قانون و شرع برشمرده شده است. اين وظايف شامل تمكين عام و تمكين خاص است. مطابق قانون به محض ازدواج، ميان زوجين وظايف و تكاليفي برقرار مي‌شود كه آنها بايد نسبت به يكديگر آن را انجام دهند. تمكين عام به معني حضور زن در زندگي مشترك و عمل به وظايفي است كه شرع و قانون تعيين كرده است. مثلا زن شرعا نمي‌تواند بدون اجازه همسرش از خانه خارج شود. ادامه تحصيل و كار كردن زن در خارج از منزل نيز بايد با اجازه شوهر باشد، هرچند در حال حاضر بسياري از زنان اين حقوق را در عقدنامه دريافت مي‌كنند. تمكين خاص نيز به معني عمل كردن زن به وظايف زناشويي است. حال اگر زن در طول زندگي مشترك و در خانه همسر خود كاري بجز اين موارد را به دستور شوهر انجام دهد، مستحق پاداشي است كه به آن اجرت‌المثل گفته مي‌شود.

زماني كه زن و شوهري صاحب فرزند مي‌شوند، اگر بخواهند براي نگهداري از فرزند خود پرستاري را به كار بگيرند اين مساله مشمول هزينه است و بايد دستمزدي به پرستار خود بدهند.

 

اگر همين زن و شوهر بخواهند براي انجام امور عادي منزل از قبيل آشپزي، نظافت و… فردي را استخدام كنند اين مساله نيز مشمول هزينه است. چنين مواردي جزو وظايفي نيست كه به عهده زن باشد، اما ممكن است همسر او از وي تقاضا كند انجام چنين اموري را در منزل به عهده بگيرد. در چنين شرايطي اگر زماني زن اجرت‌المثل خود را مطالبه كند، اين موضوع كارشناسي و دستمزد اين موارد محاسبه مي‌شود.

بايد به اين نكته نيز توجه داشت كه در كارشناسي هيچ گاه دستمزد يك پرستار يا يك خدمتكار خانه به شكل كامل براي زنان محاسبه نمي‌شود، زيرا فرض بر اين است كه زن در قبال انجام كارها و حضور در خانه همسرش، از مزايايي مانند رفتن به مسافرت، دريافت هديه و… نيز بهره برده و به همين دليل نمي‌توان مانند يك خدمتكار عادي كه فقط حقوق گرفته و از مزاياي ديگري محروم بوده، برخورد كرد؛ اما اگر زني ثابت كند هنگام حضور در منزل همسرش هيچ گاه به مسافرت نرفته، همسرش براي او هيچ گاه هديه‌اي نخريده و نفقه‌اي كه دريافت كرده نيز در حداقل ممكن بوده، چنين مساله‌اي نيز در بحث اجرت‌المثل او تاثير دارد و سبب افزايش اين مبلغ مي‌شود.

با تصويب قانوني اجرت‌المثل تبديل به ديني شد كه ديگر در هر زماني قابل مطالبه است و حتي زن مي‌تواند در زمان زندگي مشترك آن را طلب كندپرستاري از همسر در زمان بيماري نيز از ديگر مواردي است كه سبب مي‌شود به زن اجرت‌المثل تعلق گيرد.

ممكن است مردي پس از عمل جراحي براي طي كردن دوره درمان به منزل منتقل شود. در چنين شرايطي اگر او از همسرش تقاضا كند كه از او مراقبت كند، اين مساله براي زن ايجاد حق مي‌كند. شير دادن به فرزند، بزرگ كردن كودكان، بردن كودكان به مدرسه، حضور در جلسه اوليا و مربيان، واكسن زدن كودكان، نگهداري از مادر شوهر به دستور شوهر، رسيدگي به وضعيت تحصيلي فرزندان و چند مورد ديگر از مواردي است كه به گفته حسن‌پور سبب ايجاد اين حق مي‌شود. بايد به اين نكته مهم توجه داشت كه قانون تنها زماني اين حق را براي زن محترم مي‌شمارد كه او به دستور شوهر و بدون انتظار براي دريافت حق يا امتيازي اين فعاليت‌ها را انجام داده باشد. به همين دليل در دادگاه قضات همواره اين را از زن مي‌پرسند كه آيا از انجام اين امور قصد دريافت دستمزد داشتيد؟ آيا اين كار را به ميل و رضايت خود انجام داديد؟ اگر پاسخ زن به اينها مثبت باشد ديگر اجرت‌المثلي به او تعلق نخواهد گرفت، اما اگر زن بگويد اين كارها را به دستور شوهرش انجام داده و از ابتدا قصد دريافت دستمزد نداشته اين حق براي او ايجاد مي‌شود.

در چه صورت اجرت المثل به زن تعلق نمی‌گیرد؟

در برخی موارد، اجرت المثل به زن تعلق نمی‌گیرد. این موارد عبارتند از:

۱. کارهای معمول خانه

  • اگر کارهایی مانند آشپزی، نظافت و مراقبت از فرزندان در حد متعارف و جزء وظایف عرفی زن در زندگی مشترک باشد، اجرت‌ المثل به آن تعلق نمی‌گیرد. مگر اینکه از طرف زن ثابت شود که نیت داشته در قبال آن کارها پول دریافت کند.
  • مثال: زنی که به طور معمول از فرزندانش مراقبت می‌کند، نمی‌تواند برای این کار درخواست اجرت‌المثل کند، مگر اینکه شوهرش از او بخواهد کارهای اضافی و غیرمعمول انجام دهد.

۲. کارهای داوطلبانه

  • اگر زن کارهایی را خارج از وظایف خود به صورت داوطلبانه و بدون درخواست شوهر انجام دهد، نمی‌تواند اجرت المثل دریافت کند.
  • مثال: زنی که بدون درخواست شوهر، به طور داوطلبانه در کسب‌وکار خانوادگی کمک می‌کند، نمی‌تواند برای این کار اجرت المثل مطالبه کند. مگر اینکه ثابت کند قصد تبرع نداشته.

۳. کارهایی که در قبال آن دستمزد پرداخت شده

  • اگر شوهر برای کارهایی که زن انجام داده است، دستمزد پرداخت کرده باشد، زن نمی‌تواند اجرت المثل دریافت کند.
  • مثال: زنی که به درخواست شوهرش در یک پروژه ساختمانی مشارکت می‌کند و در قبال آن دستمزد دریافت می‌کند، نمی‌تواند اجرت المثل مطالبه کند.

۴. کارهایی که به خانواده زیان رسانده

  • اگر کارهای انجام‌شده توسط زن به خانواده ضرر زده باشد، اجرت المثل در مورد این موضوع به او تعلق نمی‌گیرد.
  • مثال: زنی که بدون مشورت با شوهر، اقدام به فروش اموال خانوادگی کند و این کار به ضرر خانواده تمام شود، نمی‌تواند برای این عمل اجرت المثل دریافت کند.

۵. عدم تمکین زن 

  • اگر زن در دوران زندگی مشترک از تمکین (انجام وظایف زناشویی) خودداری کند و ناشزه محسوب شود، نمی‌تواند برای آن مدت زمان اجرت المثل ایام زناشویی را مطالبه کند.
  • مثال: زنی که بدون دلیل موجه از زندگی مشترک خارج شده و از تمکین خودداری کرده است، از آن تاریخ به بعد اجرت المثل دریافت نمی کند. 

۶. توافق کتبی بین زوجین

  • اگر زن و شوهر به صورت کتبی توافق کرده باشند که شوهر از پرداخت اجرت المثل معاف است، زن نمی‌تواند اجرت المثل مطالبه کند.
  • مثال: زوجینی که در شروط ضمن عقد ازدواج یا توافق جداگانه‌ای شرط کرده‌اند که زن حق دریافت اجرت المثل ندارد، این توافق معتبر است.

نکات مهم

  • اثبات درخواست شوهر: زن باید ثابت کند که کارها به درخواست شوهر انجام شده است. این موضوع نیاز به ارائه مدارک و شواهد دارد.
  • نقش قاضی: تصمیم نهایی در مورد تعلق اجرت المثل با قاضی دادگاه خانواده است. قاضی بر اساس مدارک و شرایط پرونده تصمیم می‌گیرد.

نکات مربوط به پاسخ به سوالات قاضی در دادگاه اجرت المثل

 

در بسیاری از موارد، پیش از آنکه سوالات قاضی در دادگاه اجرت المثل، توسط وی از زوجه پرسیده شود، وکیل زوج، از زوجه می پرسد که آیا کارها را به این دلیل انجام داد که عاشق همسر و فرزندان خود بوده یا قصد دریافت مزد داشته است.

بسیاری از زنان، در این شرایط، به دلیل عدم آگاهی از قوانین و شرایط دریافت اجرت المثل و عدم اطلاع از این مساله که در دادگاه اجرت المثل چه بگوییم، عنوان می دارند که انجام کارها توسط آنها به دلیل علاقه به شوهر و زندگی مشترک، صورت گرفته است؛ غافل از این مساله که همین پاسخ، به تنهایی، حق اجرت المثل آنها را ساقط خواهد کرد. بنابراین، اگر زنی، قصد دریافت اجرت المثل را داشته، لازم است تا به این نکته مهم، توجه کند.

در پاسخ به این سوال که آیا زوج در طول سال های مشترک، مبلغی را تحت عنوان اجرت المثل، به همسر خود پرداخته است یا خیر، نحوه دفاع صحیح شوهر، می تواند این مساله باشد که وجوهی را که در طول زندگی مشترک، به حساب زوجه واریز کرده و آن وجوه، بیشتر ازمبلغ نفقه زن در قانون است را به عنوان اجرت المثل، محسوب کند. در مقابل، زن نیز می تواند با ارائه دلایل قانونی، ثابت کند که آن وجوه، بابت مسائل دیگری همچون هدیه شوهر به زن، به حساب وی واریز شده است.

همچنین، در پاسخ به سوال مربوط به مدت زندگی مشترک زوجین و حضور زن در منزل مشترک، هر کدام از طرفین می تواند با معرفی شهود واجد شرایط، طول مدت واقعی زندگی مشترک را دادگاه اثبات کرده و بدین وسیله، بسته به مورد، موجب کاهش یا افزایش مبلغ اجرت المثل مورد حکم دادگاه شود.

وکیل راین