تفاوت تقسیم ترکه و مطالبه سهم الارث
منتشر شده · بروزرسانی شده
تقسیم ترکه و مطالبه سهم الارث چیست
بر اساس قانون، اموال به جای مانده از متوفی، تحت عنوان ترکه متوفی، شناخته شده و به مصارف مشخصی خواهد رسید. در وهله اول، ترکه متوفی، می بایست صرف هزینه های کفن و دفن متوفی، پرداخت بدهی های متوفی و عمل کردن به وصیت احتمالی متوفی برسد و پس از آن، در صورتی که اموالی از ترکه متوفی باقی بماند، می تواند به عنوان سهم الارث، به ورثه قانونی متوفی تعلق گیرد.
فهرست مطالب
Toggleبه همین دلیل، همیشه یکی از مسائل مهم در حوزه انحصار وراثت، آن است که ورثه متوفی چگونه می توانند اموال وی را میان خود قسمت نمایند؟ در این حوزه، دو اصطلاح مهم تقسیم ترکه و مطالبه سهم الارث وجود دارد که البته، تفاوت های مهم و جدی با هم دارند. لذا در این قسمت از مقاله، قصد داریم به این سوال بپردازیم که تقسیم ترکه و مطالبه سهم الارث چیست؟ برای پاسخ به این سوال، این دو مفهوم را جداگانه بررسی نموده و در قسمت بعد، تفاوت آن را باز خواهیم گفت.
به طور کلی، تقسیم ترکه، همانگونه که از نام آن مشخص است، به این معناست که ورثه متوفی، پس از پرداخت دیون و عمل کردن به وصایای متوفی، قصد دارند ترکه را میان خودشان تقسیم نموده و با تنظیم یک تقسیم نامه عادی یا رسمی، سهم الارث خود را مشخص نموده تا بتوانند از آن بهره مند شوند؛ بر این اساس، لازم است که همگی ورثه، بر تقسیم ترکه، رضایت داشته باشند.
البته در مواردی، ممکن است بنا به دلایلی، رضایت ورثه برای تقسیم ترکه، جلب نشده و یا اینکه برخی از ورثه، اساسا اهلیت لازم برای تصمیم گیری در خصوص تقسیم ترکه را نداشته باشند که در این شرایط، لازم است که ورثه، به شیوه قانونی، اقدام به درخواست تقسیم ترکه از دادگاه صالح نمایند که به موجب آن، قانون، مبنای تقسیم ترکه متوفی قرار گرفته تا صلاح و مصلحت و رضایت همگی، تامین شود.
اما مطالبه سهم الارث، به این معناست که سهم الارث هر کدام از ورثه، بر اساس قانون، مشخص شده است؛ لکن بنا به دلایلی، در اختیار یک یا چند نفر از ورثه قرار گرفته است. در چنین حالتی، ممکن است هر کدام از ورثه، سهم الارث خود را بخواهند و هرچند که میزان آن معلوم است، بخواهند به نحو عینی، آن را مطالبه کنند. در این حالت، بحث از مطالبه سهم الارث پیش می آید که با تقسیم ترکه، کاملا متفاوت است.
تفاوت تقسیم ترکه و مطالبه سهم الارث
تقسیم ترکه و مطالبه سهم الارث، دو اصطلاح حقوقی رایج در ارتباط با ارث می باشند که به لحاظ حقوقی، واجد تفاوت های مهمی هستند و استفاده از هر کدام از آنها، بسته به شرایط موجود، ممکن است متفاوت باشد. به همین دلیل، در این قسمت از مقاله، قصد داریم تفاوت تقسیم ترکه و مطالبه سهم الارث را در یک مفهوم کلی، شرح داده تا در قسمت بعد، شرایط قانونی آنها نیز، مورد بررسی قرار گیرد.
به صورت کلی، اگر تمامی ورثه، بتوانند در ارتباط با تقسیم ترکه میان خود به توافق و تفاهم برسند، می توانند میان خود، یک تقسیم نامه تنظیم کرده و به استناد همین تقسیم نامه، کلیه امور مربوط به تقسیم ارث را نیز، انجام دهند. در این حالت، فرض بر این است که همه ورثه، نسبت به مفاد تقسیم نامه، رضایت داشته و می توانند ذیل آن را امضا نمایند.
در غیر این صورت، اگر حتی یکی از ورثه از میان ورثه متعدد متوفی، کوچکترین عدم رضایتی نسبت به تقسیم ارث داشته باشد، نمی توان از طریق تقسیم ترکه میان خودشان، اقدامی انجام داد؛ بلکه به استناد ماده 300 قانون امور حسبی، هر کدام از ورثه، می توانند از طریق ارائه دادخواست تقسیم ترکه به دادگاه، این امر را انجام دهند.
البته، گفتنی است که اگر ورثه بخواهند اقدام به تقسیم ترکه میان خود نمایند، همگی باید از اهلیت لازم (بلوغ، عقل و رشد) برخوردار بوده و در فرایند تقسیم، حضور داشته و تصمیم گیری نمایند. از همین رو، اگر میان ورثه، شخص محجور یا غایبی وجود داشته باشد، فرایند تقسیم ترکه، ممتنع است و صرفا باید این امر، از طریق دادگاه و با حضور نمایندگان شخص غایب و محجور، انجام گیرد.
لکن همانطور که پیشتر ذکر شد، مطالبه سهم الارث، به مرحله ای گفته می شود که میزان سهم الارث هر کدام از ورثه متوفی، بر اساس قانون و یا با توافق میان آنها، مشخص شده است. اما ترکه متوفی، در اختیار یک یا چند تن از ورثه قرار گرفته است که در این حالت، اگر هر کدام از ورثه، بخواهند سهم الارث خود را بگیرند و سایرین، از ارائه آن خودداری نمایند، ورثه متقاضی، می توانند از طریق دادگاه، اقدام به مطالبه سهم الارث مشخص شده خود، نمایند و این، مهم ترین و اصلی ترین تفاوت تقسیم ترکه و مطالبه سهم الارث است.
نحوه دادخواست تقسیم ترکه چگونه است؟
در مبحث تفاوت تقسیم ترکه و مطالبه سهم الارث، برای شروع فرآیند تقسیم ترکه، ابتدا باید اقدام به انحصار وراثت کنید. برگه انحصار وراثت مستنداتی است که نشان میدهد شما یکی از ورثه متوفی هستید و حق بهرهمندی از اموال و داراییهای او را دارید. این برگه معمولا توسط دفاتر خدمات قضایی صادر میشود. سپس با داشتن برگه انحصار وراثت، میتوانید درخواست تقسیم ترکه خود را ارائه دهید.
درخواست تقسیم ترکه باید به نام شخص متوفی، نام ورثه و هر شخص دیگری که حق بهرهمندی از ترکه را دارد، باشد. در این نامه جزئیات برگه انحصار وراثت قید شده و ممکن است به ویژگیهای خاص دیگر ترکه اشاره شود، مانند وصیتنامه یا مواردی که نیاز به توجیه دارند. این درخواست میتواند به دفاتر خدمات قضایی یا دادگاه ارسال شود تا فرآیند تقسیم ترکه آغاز گردد.
میزان سهمالارث هرکدام از وراث در قانون
بحث مهم دیگر در زمینه مطالبه سهمالارث و چگونگی تقسیم ترکه این است که باید تفاوت هر کدام از این طبقات را بدانیم. طبق قانون مدنی ما حصه تعیین شده برای هر شخص بدین شرح است:
ماده ۸۹۹-فرض سه وارث نصف ترکه است:
- شوهر در صورت نبودن اولاد برای متوفا اگرچه از شوهر دیگر باشد؛
- دختر اگر فرزند منحصر باشد؛
- خواهر ابوینی یا ابی تنها در صورتی که منحصربهفرد باشد.
ماده ۹۰۰-فرض دو وارث ربع ترکه است:
- شوهر در صورت فوت زن با داشتن اولاد؛
- زوجه یا زوجهها در صورت فوت شوهر بدون اولاد.
ماده ۹۰۱-ثمن، فریضهی زوجه یا زوجهها است در صورت فوت شوهر با داشتن اولاد.
ماده ۹۰۲-فرض دو وارث دو ثلث ترکه است:
- دو دختر و بیشتر در صورت نبودن اولاد ذکور؛
- دو خواهر و بیشتر ابوینی یا ابی تنها با نبودن برادر.
ماده ۹۰۳-فرض دو وارث ثلث ترکه است:
- مادر متوفی در صورتی که میت اولاد و اخوه نداشته باشد؛
- کلاله امی در صورتی که بیش از یکی باشد.
ماده ۹۰۴-فرض سه وارث سدس ترکه است: پدر و مادر و کلاله امی اگر تنها باشد.
برای توضیح کلمه فرض لازم است بدانید که در قانون بعضی از وراث به فرض ارث میبرند و بعضی به قرابت. طبق ماده ۸۹۴: صاحبان فرض اشخاصی هستند که سهم آنان از ترکه معین است و صاحبان قرابت کسانی هستند که سهم آنها معین نیست.
نحوه و میزان سهمالارث هر کدام از وراث برای آگاهی بیشتر از موضوع مطالبه سهمالارث و چگونگی تقسیم ترکه به تفصیل در مواد ۹۰۶ تا ۹۴۶ قانون مدنی بیان شده است.
نکته مهم در اینجا این است که زوج و زوجه جزء طبقات نیستند و هر کدام در کنار هر طبقهای که وجود داشته باشد ارث میبرند. اما اگر هیچکدام از طبقات وجود نداشتند و فقط زوج یا زوجه متوفی بود شرایط فرق میکند.در اینجا طبق قانون اگر مرد تنها وارث زن باشد تمام اموال زن را به ارث می برد. اگر زن تنها وارث مرد باشد فقط سهم خودش را ارث میبرد و باقی اموال مرد مشمول اموال بلاصاحب قرار میگیرد.
همانطور که در مبحث قبل گفته شد هر یک از وراث حصه معینی را طبق قانون ارث میبرند. البته برای تصرف و انتقال این اموال به وراث باید انحصار وراثت صورت گیرد. پس اولین مرحله در موضوع مطالبه سهمالارث و چگونگی تقسیم ترکه اخذ گواهی انحصار وراثت است. این عمل بهواسطه شورای حل اختلاف انجام میشود و باید در شعبهای که فرد متوفی در آن حوزه سکونت داشته طرح شود.
نکته مهم در اینجا این است که ورثه باید بدانند پیش از تصرف در اموال باید دیونی که بر گردن متوفی است را بپردازند. زیرا در غیر این صورت اجازه تصرف در اموال متوفی را ندارند. نکته بسیار مهم در اینجا این است که مهریه زوجه جزء دیون متوفی میباشد و لذا باید قبل از تقسیم ترکه پرداخت شود. بهتر است در این موارد از بهترین وکیل ارث و وصیت استفاده کنید. بهترین وکیل ارث و وصیت کسی است که در این زمینه تخصص، مهارت و تجربه کافی را داشته باشد و اختصاصاً در این زمینه مشغول باشد.
دعوای مطالبه سهمالارث و تقسیم ترکه در آمار احصای دعاوی مالی و غیرمالی از هم تفکیک شدهاند به کیفیتی که دعوای مطالبه سهمالارث، دعوای مالی محسوب و دعوای تقسیم سهمالارث، دعوای غیرمالی شناخته شده است. بنابراین، تفکیک آنها به کیفیت مذکور اولین قدم وجود تفاوت بین دو دعواست. اما در عین حال نباید از وجود نقاط مشترک آن دو نیز غافل ماند خصوصاً اتحاد در دعاوی منشأ که ماترک همان جزء مثبت دارایی شخص متوفاست. اما اگر به تفکیک در دعوای تعلق هر یک به امور مالی و غیرمالی برگردیم و نیز به تعریف دعوای مالی و غیرمالی توجه شود ممکن است این نقطهنظر تقویت شود که دعوای مطالبه سهمالارث ماهیتاً باید فرع بر تقسیم مال باشد یعنی سابقاً تقسیم سهمالارث صورت گرفته و خواهان سهمالارث تقسیم شده خود را از دادگاه به طرفیت یک یا چند نفر از وراث اقامه کند و دلیل پذیرش دعوای مطالبه به طرفیت یک نفر (و خلاف ظهور ماده 355 و 354 قانون امور حسبی که به جهت ماهیت مکانسیم تقسیم (تمیز حقوق مالکان مشاع) اقامه دعوا را به طرفیت همه مالکان مشاع (در فرض بحث، کلیه وراث) لازم میداند این است که در دعوای مطالبه به شرح پیشگفته، سابقاً تقسیم صورت گرفته و خواهان سهم مفروز و مشخص خود را از خوانده یا خواندگان مطالبه میکند. بنابراین، لزومی ندارد که دعوا، الزاماً به طرفیت همه وراث که در حال اقامه دعوای مطالبه سهمالارث حالت اشاعه آنان به مفروز تبدیل شده اقامه شود. با این تفاصیل دعوای مطالبه سهمالارث و تقسیم ماترک بهطور کلی از هم تمیز داده شده و متفاوت است و منحصرترین نقطه مشترک، اتحاد در منشأ این دو دعواست که ترکه یا همان جزء مثبت دارایی مورث خواهد بود. این نظر گاهی در رویه قضایی روز دیده میشود کما اینکه در رأی شعبهای از دادگاه همدان، رعایت این تقدم و تأخیر (مطالبه فرع بر تقسیم) پذیرفته شده است اما عیناً همین رأی در شعبه سوم دادگاه تجدیدنظر نقض و استدلال تقدم و تأخیر مطالبه و تقسیم، مردود شناخته شده است و صراحتاً اعلام شده، دعوای مطالبه سهمالارث فرع بر تقسیم نیست.
اما به نظر میرسد علیرغم این ورود منطقی به بحث رویه قضایی به استثنای تفکیک دو دعوا در مالی و غیرمالی بودن، همه آثار فلسفی حقوقی این تفکیک را نمیپذیرد. برای مثال دعوای مطالبه سهمالارث گاهی همان تقسیم ترکه است و حتی دعوای مذکور زمانی پذیرفته میشود که به طرفیت همه وراث باشد. به عنوان نتیجه میتوان گفت: رویه قضایی از همه آثار حقوقی پیروی نکرده و عرفاً و عموماً اربابانرجوع در مراجعات خود دعوای مطالبه سهمالارث را مجازاً به معنی، تقسیم ماترک اقامه میکنند، اما به جهت اینکه لوازم و آثار این تفکیک خود غیرقابل انفکاک و جدا از اصل موضوع است، نفیاً و اثباتاً پذیرش تفکیک، آثار آن را به همراه خواهد داشت. بدیهی است رویه قضایی از کلیه آثار این تفکیک پیروی کرده و مجاری اقامه و رسیدگی به دو دعوا را از هم جدا میکند.
- لیست بهترین وکیل ملکی در رشت (آپدیت جدید) دعاوی ملک و ساختمان
- لیست بهترین وکیل کیفری در رشت و گیلان ( آپدیت جدید)
- بهترین وکیل قرارداد پیش فروش آپارتمان در رشت و گیلان(آپدیت جدید)
- ليست بهترين وكيل طلاق در رشت و گیلان ( آپدیت جدید)
- وکیل جرایم ساخت و ساز غیر مجاز در رشت+گیلان (آپدیت 1404)
- وکیل روابط نامشروع و تجاوز به عنف در رشت +گیلان (آپدیت 1404)
- لیست بهترین وکیل ضرب و جرح در رشت/گیلان(آپدیت جدید)
- لیست بهترین وکیل جرایم اینترنتی در رشت و گیلان(آپدیت جدید )
- وکیل ضرب و جرح و نزاع دسته جمعی در رشت+گیلان (آپدیت 1404)
- لیست بهترین وکیل ارث و انحصار وراثت و میراث در رشت (آپدیت جدید)
- لیست بهترین وکیل روابط نامشروع در رشت+گیلان(آپدیت جدید)
- بهترین وکیل جرم مواد مخدر در رشت و گیلان ( آپدیت جدید)
- بهترین وکیل فروش مال غیر در رشت آپدیت (1404)
- لیست بهترین وکیل طلاق در رشت شرایط گرفتن طلاق( آپدیت جدید)1404
- لیست بهترین وکیل سرقت در رشت /گیلان(آپدیت جدید )
- بهترین وکیل مشروبات الکی در شهر رشت و استان گیلان(آپدیت جدید)
- بهترین وکیل جرم کلاهبرداری رشت
- لیست بهترین وکلای ملکی رشت و گیلان (آپدیت جدید)
- وکیل شهر رشت
- وکلای طلاق در رشت (آپدیت سال 1403 )
- لیست بهترین وکیل مواد مخدر در رشت (آپدیت جدید)






